توضیح کاربردی حکمی در خصوص محجور
تاریخ ارسال : 1404/09/24
🔍 توضیح حکم دادگاه دربارهٔ «حجر» (سرپرستی قانونی)
📌 خلاصه ماجرا:
دادگاه مشهد در سال ۱۳۹۰، به درخواست «اداره سرپرستی امور محجورین»، حکم «حجر فراگیر» خانمی مسن (با نام مستعار «الف») را صادر کرد. دلیل این درخواست، کهولت سن و عوارض جسمی بود که موجب شده بود او نتواند امور زندگی خود—چه مالی، چه غیرمالی—را مدیریت کند. پزشکی قانونی نیز تأیید کرده بود که وی دچار «زوال عقل معادل سفاهت» است.
📖 «حجر» یعنی چه؟
در حقوق ایران، «حجر» به معنای محدودیت قانونی برای افرادی است که به دلایلی (مثل کمسنی، بیماری روانی یا ناتوانی در تصمیمگیری) نمیتوانند امور خود را به طور مستقل اداره کنند. به چنین شخصی «محجور» میگویند و برای او یک «سرپرست قانونی» (یا «ولیّ»، «وصی»، «قیم») تعیین میشود تا از حقوقش محافظت کند.
🧩 انواع محجورین در قانون:
1. صغیر (کمسال، زیر ۱۸ سال).
2. مجنون (کسی که به دلیل بیماری روانی، قوه تشخیص ندارد).
3. سفیه (کسی که توانایی مدیریت مال خود را ندارد و تصمیماتش عاقلانه نیست).
⚖️ نکته کلیدی این حکم:
در این پرونده، مسئله مهم این بود که خانم «الف» مجنون نبود، اما به دلیل کهولت سن و زوال عقل، در وضعیتی شبیه به «سفیه» قرار داشت. پزشکی قانونی هم عبارت «زوال عقل معادل سفاهت» را به کار برده بود.
سؤال مهم دادگاه این بود:
آیا حجر فقط شامل امور مالی میشود (مثل خرید و فروش اموال) یا امور غیرمالی (مثل انتخاب محل زندگی، تصمیمات پزشکی، معاشرت) را هم در بر میگیرد؟
🧠 استدلال دادگاه:
دادگاه با استناد به نظر دکتر ناصر کاتوزیان (از استادان برجسته حقوق) و همچنین اصول فقهی، چنین استدلال کرد:
«سفیه» فقط در امور مالی نمیتواند تصمیم بگیرد؛ اما «غیر رشید» کسی است که حتی پس از بلوغ، شایستگی اداره زندگی خود را ندارد. بنابراین، حجر باید فراگیر باشد و سرپرست بر همه اعمال حقوقی او نظارت کند.
به بیان سادهتر:
اگر کسی به دلیل پیری یا بیماری، نتواند حتی تصمیمات ساده زندگی را بگیرد، فقط محافظت از پولش کافی نیست؛ بلکه باید در همه زمینهها (سلامتی، روابط، مسکن و…) از او حمایت قانونی شود.
✅ نتیجه حکم:
دادگاه با این استدلال، حجر فراگیر خانم «الف» را تأیید کرد؛ یعنی:
او از تاریخ مشخصی (۱۶/۱/۱۳۹۰) به بعد، نمیتواند به تنهایی هیچ قراردادی امضا کند، مالش را منتقل کند یا در مورد مسائل شخصیاش (مثل درمان) تصمیم بگیرد.
· یک سرپرست قانونی (که احتمالاً از سوی اداره سرپرستی تعیین میشود) مسئول تمام امور او خواهد بود.
📌 چند نکته کاربردی :
1. حجر همیشه دائمی نیست:
اگر وضعیت محجور بهبود یابد (مثل بهبود سلامت روانی یا افزایش توانایی تصمیمگیری)، میتوان از دادگاه درخواست رفع حجر کرد.
2. حجر فقط برای مجانین نیست:
افراد مسن، مبتلایان به آلزایمر، یا حتی کسانی که به دلیل یک بیماری خاص توانایی مدیریت زندگی خود را از دست دادهاند، نیز ممکن است مشمول حجر شوند.
3. روند درخواست حجر:
· معمولاً نزدیکان یا اداره سرپرستی امور محجورین به دادگاه درخواست میدهند.
· دادگاه از پزشکی قانونی استعلام میکند.
· اگر شرایط محرز شود، حکم حجر صادر میشود.
4. تأثیر حجر بر اسناد و قراردادها:
هر معامله یا سندی که محجور پس از تاریخ حجر به تنهایی انجام دهد، باطل است (مگر اینکه با اجازه سرپرست یا دادگاه باشد).
💎 حرف آخر:
این حکم نشان میدهد که قانونگذار و دادگاهها میکوشند از افراد آسیبپذیر (چه به دلیل سن، چه بیماری) در همه ابعاد زندگی حمایت کنند. اگر در اطرافیان شما کسی هست که به دلیل کهولت سن یا بیماری، توانایی مدیریت امورش را از دست داده، میتوانید با مشورت یک وکیل پایهیک دادگستری یا مراجعه به اداره سرپرستی امور محجورین، برای حمایت قانونی از او اقدام کنید.
⚠️ تذکر مهم:
این متن صرفاً برای آگاهی عمومی است و مشاوره حقوقی محسوب نمیشود. برای اقدام عملی، حتماً با وکیل مشورت کنید.
