سلاحی حقوقی برای وادار کردن به پاسخگویی ادارات
تاریخ ارسال : 1404/09/24
شیوهنامه جدید رسیدگی به درخواستهای اداری: سلاحی حقوقی برای وادار کردن دستگاهها به پاسخگویی
به تازگی و در شهریور ۱۴۰۴، «شیوهنامه رسیدگی به تقاضای موضوع تبصره (۴) ماده (۱۶) قانون دیوان عدالت اداری» ابلاغ شده است. این سند اداری، آییننامه اجرایی حکم مهمی است که سال گذشته به قانون اضافه شد و مکانیسم قدرتمندی را در اختیار شهروندان قرار میدهد تا دستگاههای دولتی را به انجام وظایف قانونیشان مجبور کنند.
مبنای قانونی: تبصره (۴) ماده (۱۶) قانون دیوان عدالت اداری
طبق این تبصره که در سال ۱۴۰۲ به قانون الحاق شد:
دستگاههای اجرایی (موضوع بندهای ۱ و ۳ ماده ۱۰ قانون) مکلفند هرگونه تصمیم و اقدام قطعی خود را که در مورد اشخاص ذینفع اتخاذ میکنند، به آنان ابلاغ کنند. در مواردی که اشخاص ذینفع تقاضای انجام یا خودداری از انجام یک امر اداری را دارند، ابتدا باید تقاضای خود را به دستگاه مربوط ارائه دهند. دستگاه مذکور مکلف است ضمن ثبت درخواست و ارائه رسید، حداکثر ظرف سه ماه به صورت کتبی پاسخ قطعی (مثبت یا منفی) را به ذینفع ابلاغ نماید.
نکته کلیدی اینجاست که قانونگذار به صراحت بیان کرده: «عدم پاسخگویی و استنکاف از ثبت درخواست و ارائه رسید به اشخاص متقاضی، تخلف اداری محسوب میشود».
کاربرد عملی: سلاحی برای مبارزه با سکوت اداری
این قانون و شیوهنامه جدید، یک چارچروبی روشن برای برخورد با «سکوت اداری» است. بهعنوان یک وکیل، برای بهرهبرداری از این مکانیسم به موکلانم توصیه میکنم:
1. درخواست رسمی و مکتوب: تقاضای خود (مانند درخواست صدور مجوز، استعلام، اعتراض به رأی داخلی دستگاه و...) را بهصورت مکتوب و قابل اثبات (پست سفارشی با رسید، یا سامانههای دولتی) به دستگاه مربوطه ارسال کنید.
2. دریافت رسید ثبت: حتماً رسید ثبت درخواست را از دستگاه دریافت کنید. این رسید، نقطه شروع مهلت سهماهه و سند مهمی برای اثبات تقاضاست.
3. انتظار برای پاسخ: دستگاه سه ماه فرصت دارد تا پاسخ قطعی کتبی خود را ابلاغ کند.
4. اقدام در صورت سکوت: اگر دستگاه پس از سه ماه پاسخی نداد یا اصلاً درخواست شما را ثبت نکرد، مرتکب تخلف اداری شده است.
راهحل قانونی: شکایت به هیئتهای تخلفات اداری
اینجا نقطه قدرت قانون جدید است. برخلاف گذشته که تنها راه، شکایت به دیوان عدالت اداری پس از طی فرآیندی طولانی بود، اکنون میتوانید مستقیماً به هیئتهای رسیدگی به تخلفات اداری شکایت کنید. رئیس دیوان عدالت اداری نیز در نامهای به روسای دادگستری استانها تأکید کرده که «عدم پاسخگویی و استنکاف از ثبت درخواست و ارائه رسید... تخلف اداری محسوب میشود».
فرآیند شکایت:
· پس از اثبات سکوت یا استنکاف دستگاه، با ارائه مدارک (درخواست اصلی، رسید پست، گواهی عدم پاسخ) به هیئتهای تخلفات اداری (که در دستگاههای اجرایی یا سازمانهای نظارتی مستقرند) شکایت کنید.
· این هیئتها موظفند بهصورت سریعتر نسبت به تخلف اداری دستگاه رسیدگی و برای آن جریمه یا تنبیه مقرر کنند.
جمعبندی و توصیه نهایی
ابلاغ «شیوهنامه رسیدگی به تقاضای موضوع تبصره (۴) ماده (۱۶)» گامی عملی برای اجراییکردن این حکم مترقی است. این سازوکار به شهروندان و وکلای آنان این قدرت را میدهد که بدون نیاز به طی کردن تمام مراحل قضایی پیچیده، با شکایت به هیئتهای تخلفات اداری، دستگاههای متخلف را تحت فشار قرار دهند.
توصیه میکنم: در هر تعامل اداری که نیاز به تصمیم دستگاه دارد، از این حق قانونی خود بهخوبی استفاده کنید. با ثبت رسمی درخواست و پیگیری زمانبندی پاسخ، نهتنها مسیر حقوقی خود را هموار میکنید، بلکه با گزارش تخلفات، به شفافتر و مسئولیتپذیرتر شدن بدنه اداری کشور کمک میکنید.
