دکترین «مسوولیت برای حمایت»
تاریخ ارسال : 1404/05/09
دکترین «مسوولیت برای حمایت»
(Responsibility to Protect - R2P)
❇️ دکترین R2P از مفاهیم حقوق بینالملل عمومی است که در واکنش به فجایع انسانی و نقض گستردهی حقوق بشر شکل گرفته است.
✳️ در جریان نسلکشی رواندا-۱۹۹۴ بیش از ۸۰۰,۰۰۰ نفر کشته شدند.
سال بعد، کشتار بیش از ۸,۰۰۰ مرد مسلمان بوسنیایی به دست نیروهای جمهوری صرب در سربرنیتسا که در کنترل نیروهای هلندی حافظ صلح بود، رخ داد. ۳۰۰ پناهجوی مسلمان را، سربازان هلندی به دشمن تحویل داده بودند!
کوفی عنان از جامعهی جهانی پرسید:
"اگر دخالت بشر دوستانه، تجاوزی غیر قابل قبول بر حاکمیت است، ما چگونه باید به نقض سیستماتیک حقوق بشر در رواندا و سربرنیتسا پاسخ گوییم؟"
از اینجا مفهومِ مدرنِ «مسوولیت برای حمایت» توسعه یافت.
✳️ این دکترین، حاکمیت دولتها را نه تنها یک حق، بلکه یک مسوولیت میداند؛ پس اگر یک دولت نتواند یا نخواهد از مردم خود در برابر:
▫️ ۱. نسلکشی
▫️ ۲. جنایات جنگی
▫️ ۳. پاکسازی قومی
▫️ ۴. جنایات علیه بشریت
محافظت کند، جامعه بینالمللی وظیفه دارد مداخله کند.
✳️ اصول کلیدی دکترین R2P:
۱. تعهد اولیه دولتها:
هر دولتی وظیفه دارد از شهروندان خود در برابر جنایات گسترده محافظت کند.
۲. مسوولیت جامعه بینالمللی:
اگر دولتها در انجام این وظیفه ناکام باشند، جامعه بینالمللی باید از طریق ابزارهای دیپلماتیک، بشردوستانه و در موارد خاص، نظامی مداخله کند.
۳. مداخله مشروع:
هرگونه اقدام باید مطابق با اصول حقوق بینالملل و با تأیید سازمان ملل متحد انجام شود.
✳️ چالشها و انتقادات:
❕تهدید و نقض حاکمیت ملی کشورها.
❕نبود اجماع بینالمللی در مورد نحوه اجرای آن، بهویژه در مواردی که شورای امنیت سازمان ملل به دلیل اختلافات سیاسی قادر به تصمیمگیری نیست.
❕سواستفاده به عنوان دستآویز مداخلات نظامی غیرقانونی.
✳️ نمونههای کاربرد عملی:
برخی از مهمترین مداخلات بینالمللی که به این اصل استناد شده، عبارتند از:
▫️ بحران دارفور- ۲۰۰۳:
جامعه بینالمللی از R2P برای توجیه تحریمها و مداخلات بشردوستانه علیه دولت سودان استفاده کرد. بیش از ۳۰۰,۰۰۰ نفر کشته و ۲.۵ میلیون نفر آواره شدند.
▫️ عراق- ۲۰۰۳:
برخی استدلال کردهاند که مداخله نظامی آمریکا و متحدانش برای سرنگونی رژیم صدام حسین به نوعی با اصول R2P همخوانی داشت، زیرا دولت عراق متهم به نقض گسترده حقوق بشر و جنایات علیه بشریت بود، اما وجود سلاحهای کشتار جمعی بهانهی مداخله بود.
▫️ لیبی- ۲۰۱۱:
شورای امنیت سازمان ملل قطعنامه ۱۹۷۳ را تصویب کرد که به مداخله نظامی برای محافظت از غیرنظامیان در برابر حملات نیروهای دولتی معمر قذافی منجر شد. دهها هزار نفر کشته شدند.
▫️ بحران سوریه- از ۲۰۱۱:
جامعه بینالمللی بارها به R2P استناد کرده است، اما به دلیل اختلافات سیاسی در شورای امنیت، مداخله نظامی گستردهای صورت نگرفت. بیش از ۳۸۴,۰۰۰ نفر کشته، از جمله ۱۱۶,۰۰۰ غیرنظامی، و بیش از ۱۱ میلیون نفر آواره شدند.
▫️ ساحل عاج - ۲۰۱۱:
در اثر خشونتهای پس از انتخابات، نیروهای حافظ صلح سازمان ملل با استناد به R2P برای حمایت از غیرنظامیان مستقر شدند. درگیریها منجر به ۳,۰۰۰ کشته شد.
▫️ جمهوری آفریقای مرکزی- ۲۰۱۳:
نیروهای حافظ صلح سازمان ملل برای جلوگیری از خشونتهای قومی و مذهبی مستقر شدند. درگیریها منجر به ۵,۰۰۰ کشته و ۸۰۰,۰۰۰ آواره شد.
▫️ عراق- ۲۰۱۴:
جامعه بینالمللی، بهویژه آمریکا و متحدانش، با استناد به ضرورت محافظت از اقلیتهای مذهبی مانند ایزدیها و مسیحیان در برابر حملات داعش، اقدام به مداخله نظامی کردند. بیش از ۵,۰۰۰ ایزدی کشته و ۵,۰۰۰ تا ۷,۰۰۰ نفر ربوده شدند.
▫️ میانمار (روهینگیا) - ۲۰۱۷:
جامعه بینالمللی از R2P برای محکوم کردن اقدامات دولت میانمار علیه اقلیت روهینگیا و درخواست مداخله بشردوستانه استفاده کرد. بیش از ۲۰۰,۰۰۰ نفر کشته و ۶۰۰,۰۰۰ نفر آواره شدند.
✳️ دکترینR2P در بحرانهای طبیعی:
این امر، در هنگام ناتوانی دولت ها برای رفع آثار بحرانهای طبیعی مطرح شده است، از جمله:
▫️ زلزله هائیتی- ۲۰۱۰:
بیش از ۳۰۰,۰۰۰ نفر کشته و ۱.۵ میلیون نفر بیخانمان شدند.
▫️ قحطی سومالی- ۲۰۱۱:
بیش از ۲۶۰,۰۰۰ نفر جان باختند و میلیونها نفر دچار سوء تغذیه شدند.
▫️ طوفان نارگیس میانمار-۲۰۰۸:
۱۵۰,۰۰۰ کشته و ۲.۵ میلیون آسیبدیده.
در مورد اخیر، دولت میانمار در ابتدا از پذیرش کمکهای بینالمللی برای قربانیان این طوفان امتناع کرد وکشتی فرانسوی کمکهای بشردوستانه را بازگرداند.
دکترین R2P تا کنون نتوانسته برای مداخله بشردوستانه بهکار رود و جامعه جهانی آن را به موارد چهارگانه فوق محدود ساخته است.
علی حسنپور مافی
وکیل پایه یک دادگستری
