حق رای سفید

تاریخ ارسال : 1404/05/09

یکی از موارد اعتراض اینجانب به روند انتخابات هیات مدیره کانون وکلای دادگستری مرکز، محدودیت نرم افزاری برای ثبت رای، بدون انتخاب هیچ یک از نامزدهاست که اصطلاحا به آن  «حق رای سفید» گفته می‌شود.

✳️ گاه شخص هیچ‌یک از نامزدها را نمی‌پسندد، اما می‌خواهد در انتخابات حاضر شود و رای سفید بدهد تا آمار مشارکت در انتخابات  بالا رود. 

✳️حق رای سفید را می‌توان لازمه‌ی استیفای کامل کنش‌گری صنفی یا اجتماعی به شمار آورد که در بعضی مواقع، از اصل انتخاب محترم‌تر شمرد.

✳️ برخورداری از حق انتخاب کردن و در اختیار گرفتن برگه رای، حقی مستقل است، اگرچه آگاهانه منجر به گزینش هیچ نامزدی نشود.

هر محدودیتی، موجب سلبِ اجزایِ حق انتخاب آزادنه است و انتخاب را از مفهوم ذاتی و حقیقی آن، تهی می‌کند.افراد حق دارند مشارکت صنفی داشته باشند، بدون اینکه به هیچکدام از نامزدها رای دهند.انتخاب، از «صفر» نفر تا حداکثر مجاز را دربر می‌گیرد، در غیر این صورت، حق رای تامین و‌ تضمین نشده است و‌ انتخابات معنای دموکراتیک خویش را از دست می‌دهد.

ماده ۱۸ آئین‌نامه لایحه قانونی استقلال کانون وکلا مقرر داشته:

📕انتخاب جمعی و مخفی است و رأی باید روی اوراقی که به مهر هیئت نظارت رسیده و در آن به تعداد اعضای اصلی ردیف شماره‌دار پیش بینی شده، نوشته شود. هر رأی‌دهنده، پس از ارائه پروانه وکالت خود و امضاء در فهرست اسامی واجدین شرایط، رأی خود را در صندوق آرا می‌اندازد.

✳️ در آئین نامه تکلیفی نشده که باید حداقل به یک نفر رای داده شود، پس هرکس حق دارد برگه رای را بگیرد و‌ از صفر نفر (و نه یک نفر) تا ۱۲ نفر رای دهد. در نتیجه اگر به علت تنظیمات نرم افزاری، نتوان رای سفید داد، ماده ۱۸ نقض شده و انتخابات درخور ابطال است. محرومیت از امکان رأی سفید، نوعی نقض ماده ۱۸ تلقی می‌شود.

چگونگی استیفای حق و استفاده از  رای، امری است که آزادانه باید  در اختیار رای دهندگان باشد و نه برنامه نویس.

✳️ انتخابات آزادانه یعنی شخص الزامی به شرکت در انتخابات ندارد، و اگر شرکت کرد، الزامی به انتخاب کردن ندارد! رای سفید یک حق است که از معنای موسع رای دادن و شرکت در انتخابات، حاصل می‌گردد.

✳️ رأی سفید می‌تواند نوعی اعتراض صنفی باشد و آمار بالای آرای سفید، پیامی روشن برای برگزارکنندگان داشته باشد.  

بنابراین، احقاق و تضمین حق رأی سفید باید در چارچوب مقررات انتخاباتی مدبرانه و با احترام به آزادی‌های فردی رأی‌دهندۀ حقیقی مورد توجه قرار گیرد تا از هرگونه تحدید حقوق اجتماعی و اعتراض مشروع در میان اعضا جلوگیری شود. این رویکرد، علاوه بر حفظ اعتبار و شفافیت انتخابات، زمینه‌ای برای تبیین دقیق‌تر مفاهیم مشارکت و آزادی رأی می‌سازد.

❇️ مفهوم NOTA در هند

مفهوم NOTA در هند از طریق حکم صادره توسط دادگاه عالی کشور در پرونده‌ی PUCL علیه دولت هند به اجرا درآمد.

در این حکم، دادگاه عالی دستور داد که کمیسیون انتخابات هند در برگه‌های رأی و دستگاه‌های رأی‌دهی الکترونیکی (EVM) گزینه‌ای تحت عنوان "None of the Above" (عدم انتخاب هیچ‌یک از گزینه‌ها) گنجانده شود.

هدف از این اقدام، تضمین حق رأی‌دهندگان برای ابراز نارضایتی نسبت به تمامی نامزدهای حاضر در انتخابات بدون نقض اصل رازداری بود.

این امر به معنای گسترش حوزه آزادی انتخاب و تضمین حق انتقادی رأی‌دهندگان از منظر حقوقی تلقی می‌شود.

دادگاه عالی هند با بیان این نکته که "انتخاب معنادار، نیازمند انتخاب آزادانه و بدون اجبار میان گزینه‌هاست" زمینه را برای ابراز اعتراض فراهم کرد. 

✳️ در بلژیک:

حزب «بلانکو» با شعار «None of the above?» جایگاه رأی سفید را به‌عنوان نمادی از اعتراض و عدم رضایت از گزینه‌های موجود در سیستم انتخاباتی بلژیک معرفی می‌کند. 

این ابتکار تغییر، در بطن چالش‌های نمایندگی منصفانه و بازتاب واقعی اراده رأی‌دهندگان نهفته است

 ✳️ از منظر حقوقی، حذف این آرای اعتراض‌آمیز از محاسبه نتایج انتخاباتی، موجب ایجاد شکاف میان حضور ظاهری و نمایندگی حقیقی شده است؛ در واقع، با نادیده گرفتن صدای اعتراض رأی‌دهندگان، از تحقق اصل «نمایندگی واقعی» در نظام انتخاباتی کاسته می‌شود.

   علی حسن‌پور مافی

وکیل پایه یک دادگستری