اقسام ضمان
تاریخ ارسال : 1404/05/09
💠اقسام ضمان
ضمان=مدیونیت
۱. ضمان عقدی
همان عقد ضمان است که یکی از عقود معین است. یعنی شخصی از مدیون در برابر طلبکار ضامن می شود.
۲. ضمان قهری
همان مسئولیت خارج از قرارداد است که گاهی هم الزامهای خارج از قرارداد گویند. این مسئولیت مستقیما به حکم قانون ایجاد می شود و ناشی از تخلف قراردادی نیست . مثل اتلاف ، تسبیب، غصب و استیفای ناروا.
۳. ضمان قراردادی
همان مسئولیت ناشی از تخلف متعهد از مفاد قرارداد است. اگر متعهد در یک قرارداد صحیح از تعهد خود سرپیچی کند و ضرری به طرف مقابل وارد شود و این ضرر ناشی از آن تخلف بوده باشد و جبران خسارت نیز در قرارداد یا عرف یا قانون تصریح شده باشد ، در اینصورت متعهد متخلف ضمان قراردادی دارد.
۴. ضمان معاوضی
مسئولیت بایع به استرداد ثمن است به خریدار. اما چرا باید ثمن را برگرداند؟ چون بیع منفسخ شده. چرا منفسخ شده؟ چون مبیع قبل از قبض تلف شده یا اینکه مبیع بعد از قبض و در زمان خیار مختص مشتری تلف شده که به حکم قانون بیع منفسخ می شود و تلف از مال بایع محسوب شده( ریسک تلف به عهده اوست) و او باید ثمن را به خریدار برگرداند.
۵. ضمان دَرَک
اینجا هم دقیقا مثل مورد بالا ، مسئولیت بایع به استرداد ثمن است به خریدار. اما چرا باید ثمن را برگرداند؟
این بار به علت این است که بایع مال غیر را به خریدار فروخته و مالک این معامله را که فضولی است و غیرنافذ رد می کند ( ابطال می کند) و مال خود را از خریدار پس می گیرد. در نتیجه بایع باید ثمن را به خریدار برگرداند تا جای خالی مبیع پر شود و تدارک و جبران شود . به این علت ضمان درک می گویند . یعنی ضمانی که خلا وجود مبیع تدارک و جبران می شود .
۶. ضمان عهده
این یک نوع ضمان عقدی است یعنی شخصی ضامن بایع می شود اما نسبت به چه چیز؟
که دو نوع است:
الف. کسی ضامن بایع می شود در برابر خریدار که اگر مبیع مال غیر درآمد و مسئول استرداد ثمن به خریدار باشد. این در واقع نوعی ضمانت از ضمان درک است.
ب. شخصی از بایع در برابر خریدار ضمانت می کند که اگر مبیع عیبی یا نقصی داشت او جبران خسارت کند . در واقع بسیاری از همین گارانتی های موجود در بازار نوعی ضمان عهده است.
۷. ضمان عهدی
این اصطلاح در حقوق نیست در فقه است و وقتی بکار می رود که شخصی بنا به هر علتی در برابر دیگری مسئول باشد عین معین به دیگری بدهد.
۸. ضمان تملیکی
این اصطلاح هم در حقوق نیست در فقه است و وقتی بکار می رود که شخصی در برابر دیگری بنا به هر علتی مدیون باشد. می دانید که مدیون بودن، موضوعش فقط مال کلی فی الذمه است نه عین معین. اگر کسی مثلا خانه را بفروشد و متعهد باشد این خانه را که عین معین است به خریدار تحویل دهد ، نمی گویند او مدیون است باید گفت او مسئول و متعهد است خانه را بدهد . به عبارتی ضمان عهدی دارد . ( توجه کنید این تحلیلهای دقیق در فقه بکار رفته و در حقوق و قانون مطرح نشده است)
۹. ضمان ید
همان مسئولیت غاصب است در برابر مالک . نسبت به اولا استرداد عین مال. ثانیا اگر تلف شده باشد نسبت به استرداد بدل آن . حال اگر مال مثلی است بدل آن مثل آن است اگر قیمی است بدل آن قیمت آن است. ثالثا جبران منافعی که از مال حاصل نموده اعم از استفاده شده و نشده. رابعا جبران کلیه خسارات ناشی از محرومیت مالک از مال خود.
همه اینها را که مسئولیت غاصب است ، ضمان ید گویند ۱۰. ضمان مقبوض به عقد فاسد
این هم در واقع نوعی ضمان ید است. اگر عقد باطل( فاسد) باشد طرفین چه جاهل باشند چه عالم ، در حکم غاصبند و باید هرکسی هرآنچه از طرف عقد گرفته و قبض کرده فورا برگرداند.
۱۱. نوع دیگری ضمان داریم که در حقوق اسم خاصی ندارد ولی بسیار معروف است . مسئولیت طرفین قرارداد در عمل به مفاد قرارداد و تعهد خویش. همان ماده ۲۱۹ قانون مدنی و اصل لزوم.
توجه کنید که این مورد را با ضمان و مسئولیت قراردادی اشتباه نگیرید . در مسئولیت قراردادی بحث خسارت مطرح است. خسارت ناشی از تخلف از تعهد. اما این نوع ضمان که گفتیم یک مرحله قبل از ضمان قراردادی است و آن اصل پایبندی و مسئولیت وفای به عقد است.
در ضمان و مسئولیت قراردادی موضوع ضمان، خسارت است اما در اینجا موضوع ضمان ، خود تعهد است .
