آنچه در مورد معامله باید بدانیم.
تاریخ ارسال : 1404/03/18
چه زمانی میتوان قرارداد را بهدلیل پرداخت نشدن پول فسخ کرد؟
کلمات کلیدی اصلی:
وکیل قرارداد، وکیل حقوقی، خیار تأخیر ثمن، فسخ معامله، مطالبه وجه قرارداد
کلمات کلیدی طولانی (Long-tail):
شرایط فسخ قرارداد بهدلیل نپرداختن پول، راههای گرفتن پول از خریدار در معامله، وظایف خریدار در قرارداد فروش
LSI Keywords:
وجه التزام، خیار تفلیس، دادخواست مطالبه ثمن، عدم پرداخت ثمن، فسخ یکطرفه قرارداد
اگر خریدار پول معامله را نپردازد، فروشنده چه حقوقی دارد؟
در قراردادهای فروش (چه ملک، چه خودرو یا هر مال دیگر)، یکی از مهمترین نگرانیهای فروشنده، عدم پرداخت پول توسط خریدار است. قانون مدنی ایران برای این شرایط راهکارهایی روشن پیشبینی کرده است. در ادامه مهمترین دانستنیهای حقوقی در این زمینه را مرور میکنیم.
۱. دادخواست مطالبه ثمن قرارداد + خسارت تأخیر تأدیه
اگر خریدار در تاریخ مقرر پول قرارداد (ثمن معامله) را نپردازد، فروشنده میتواند با مراجعه به دادگاه حقوقی، دادخواست مطالبه ثمن را بدهد.
✅ طبق رأی وحدت رویه شماره ۸۱۷ دیوان عالی کشور، فروشنده میتواند علاوه بر اصل مبلغ، خسارت تأخیر بر اساس شاخص بانک مرکزی، هزینه دادرسی و حقالوکاله وکیل را نیز مطالبه کند.
۲. حق فروشنده در خودداری از تحویل مال
تا زمانی که خریدار پول پرداخت نکرده، فروشنده (در صورت درج شرط در قرارداد یا عرف تجاری) میتواند از تحویل مال فروختهشده خودداری کند.
📌 مثال واقعی: در پروندهای در دادگاه تهران، فروشنده خودرو از تحویل ماشین به دلیل پرداخت نشدن مبلغ نهایی امتناع کرد. دادگاه با استناد به اصل همزمانی تعهدات، حق را به فروشنده داد.
۳. فسخ قرارداد با استناد به خیار تأخیر ثمن
اگر هیچ مبلغی از طرف خریدار پرداخت نشده باشد و مال هم هنوز تحویل نشده باشد، فروشنده میتواند پس از ۳ روز از انعقاد قرارداد، با استناد به ماده ۴۰۲ قانون مدنی، قرارداد را فسخ کند.
📝 ماده ۴۰۲ قانون مدنی: «هرگاه بیع نقد بوده و ظرف سه روز از زمان عقد، مشتری ثمن را نپردازد، بایع حق فسخ خواهد داشت.»
۴. درج شرط فسخ در صورت عدم پرداخت
فروشنده میتواند در قرارداد شرط کند که در صورت تأخیر در پرداخت یا برگشت خوردن چکهای خریدار، قرارداد بهصورت یکطرفه فسخ شود.
این شرط قانونی و لازمالاجراست، مشروط بر اینکه بهصورت صریح و مکتوب در قرارداد قید شده باشد.
۵. مطالبه وجه التزام بابت تأخیر در پرداخت
اگر طرفین در قرارداد، برای تأخیر در پرداخت، مبلغی بهعنوان خسارت تعیین کرده باشند (مثلاً «روزی ۵۰۰ هزار تومان تأخیر»)، این مبلغ با عنوان وجه التزام قابل مطالبه خواهد بود.
فروشنده میتواند به دادگاه مراجعه کرده و هم پول اصلی و هم خسارت قراردادی را دریافت کند.
۶. خیار تفلیس در صورت ورشکستگی خریدار
اگر خریدار تاجر باشد و پس از قرارداد، ورشکسته شود و قادر به پرداخت نباشد، فروشنده با استناد به خیار تفلیس میتواند قرارداد را فسخ کند.
✅ در این حالت اگر مال هنوز تحویل نشده باشد، فروشنده از تعهد تحویل معاف میشود. اگر تحویل شده باشد و مال نزد خریدار باقی مانده، فروشنده میتواند مال را استرداد کند.
سوالات پرتکرار کاربران (FAQ)
آیا بدون درج شرط فسخ در قرارداد هم میتوان قرارداد را بهدلیل عدم پرداخت پول فسخ کرد؟
بله، در شرایطی مانند خیار تأخیر ثمن یا خیار تفلیس، فسخ حتی بدون شرط نیز ممکن است.
اگر خریدار بخشی از پول را داده باشد، باز هم میتوان فسخ کرد؟
در این حالت خیار تأخیر ثمن وجود ندارد، اما فروشنده ممکن است با استناد به شرط فسخ یا الزام به پرداخت، اقدام حقوقی کند.
آیا گرفتن چک بهجای پول نقد مانع اعمال خیار تأخیر است؟
اگر چک سررسید نداشته باشد یا بدون وصول واقعی باشد، همچنان خیار تأخیر باقی است؛ اما اگر چک نقد شده باشد یا شرط خاصی تعیین شود، ممکن است خیار ساقط شود.
نتیجهگیری: عدم پرداخت پول در قرارداد، لزوماً بهمعنای بنبست نیست
اگر در قراردادی پول پرداخت نشود، فروشنده بسته به شرایط زیر میتواند:
-
از تحویل مال خودداری کند
-
قرارداد را فسخ کند
-
دادخواست مطالبه وجه و خسارت دهد
-
فسخ کند در صورت ورشکستگی خریدار (اگر تاجر باشد)
پیشنهاد میکنیم پیش از هر اقدامی، از وکیل متخصص قرارداد کمک بگیرید تا مطمئن شوید اقدامات شما قانونی، اصولی و مؤثر خواهد بود.
