تمکین
تاریخ ارسال : 1404/04/20
دعوی الزام به تمکین از سوی مرد:
مطابق قانون مدنی ریاست خانواده بر عهده مرد است و البته این حق برای مرد حق تعیین محل سکونت را نیز ایجاد میکند؛ چنانچه مطابق ماده ۱۱۱۴ قانون مدنی زن باید در منزلی که شوهر تعیین میکند سکنا نماید مگر آنکه اختیار تعیین منزل به زن داده شده باشد.
در این رابطه زن مکلف به تمکین از همسر خود است و در صورتی که از سکونت در محل زندگی همسر خود امتناع کند ناشزه تلقی میشود.
و مرد میتواند از دادگاه الزام به تمکین را بخواهد.
دادگاه نیز با بررسی شرایط مرد و زن و حصول اطمینان از مناسب بودن شرایط زندگی برای زن حکم تمکین را صادر میکند که زوجه را ملزم و مکلف به زندگی در محل سکونت مرد مینماید.
البته استثنا نیز در قانون مدنی بیان شده است که هرگاه زندگی در معیت مرد زن را دچار خوف جسمی روحی و یا حیثیتی کند، زن میتواند به دلیل خوف ضرر جانی و مالی از سکونت در محل اقامت همسر خود امتناع نماید و این اقدام زن قانونی بوده و منجر به اسقاط حق او نسبت به پرداخت نفقه نمیشود.
همچنین در حالتی که زن حق تعیین محل زندگی را ضمن عقد نکاح خود شرط کرده باشد انتخاب محل زندگی در اختیار اوست.
از موارد دیگر که زن میتواند در محل زندگی شوهر خود سکونت نکند زمانی است که از حق حبس در عقد نکاح استفاده کند؛ در واقع تا زمانی که رابطه زناشویی میان زن و مرد برقرار نشده است زن میتواند از این حق استفاده کرده و برقراری رابطه زناشویی و تمکین به معنای عام و خاص کلمه را مشروط به پرداخت مهریه نماید.
البته بر اساس رویه قضایی چنانچه زن شروع به تمکین از همسر خود نماید دیگر حق حبس نخواهد داشت و یکبار تمکین موجب از بین رفتن حق حبس زن خواهد شد.
ضمانت اجرای حکم تمکین دادگاه
حکم الزام به تمکین مانند سایر احکامی که از دادگاه صادر میشود پس از قطعی شدن لازم الاجراست و ذینفع آن یعنی مرد میتواند صدور اجراییه را درخواست کند.
پس از صدور اجراییه زن ده روز مهلت دارد تا با میل و رغبت خود به منزل مشترک بازگشته و تمکین نماید اما در صورتی که زن از این اقدام امتناع کند آثار عدم تمکین زن در خصوص او اعمال میشود.
عدم تمکین یا اقدام به نشوز جرم نیست و بنابراین نمیتوان زن را به این دلیل مجازات کرد.
اما مهمترین ضمانت اجرای حکم تمکین دادگاه نپرداختن نفقه است زیرا در این خصوص دیگر مرد تکلیفی برای پرداخت نفقه به زوجه ناشزه خود نخواهد داشت.
ضمانت اجرای دیگری که در اثر عدم تمکین زن ایجاد میشود آن است که مرد میتواند با اعلام عسر و حرج شرایط زندگی خود از دادگاه تقاضای اجازه ازدواج مجدد کند.
موارد موجه عدم تمکین زوجه (زن):
1- مرد دچار امراض مقاربتی شده که بر طبق ماده ۱۱۲۷ قانون مدنی زن می تواند از تمکین خاص امتناع کند
ماده ۱۱۲۷ قانون مدنی – « هرگاه شوهر بعد از عقد مبتلا به یکی از امراض مقاربتی گردد زن حق خواهد داشت که از نزدیکی با او امتناع نماید و امتناع مزبور مانع حق نفقه نخواهد بود».
2- استناد به حق حبس برای زوجه باکره به شرطی که تمکین عام نکرده باشد
3- زن ثابت کند که بودن او در منزل شوهر موجب خوف ضرر بدنی، مالی و یا شرافتی برای زوجه است
ماده ۱۱۱۵ قانون مدنی– «اگر بودن زن با شوهر در یک منزل متضمن خوف ضرر بدنی یا مالی یا شرافتی برای زن باشد زن می تواند مسکن علیحده اختیار کند و در صورت ثبوت مظنه ضرر مزبور محکمه حکم بازگشت به منزل شوهر نخواهد داد و مادام که زن در بازگشتن به منزل مزبور معذور است نفقه برعهده شوهر خواهدبود».
4- عدم تهیه منزل مناسب و در شان زوجه
موارد موجه عدم تمکین زوجه (زن):
1- مرد دچار امراض مقاربتی شده که بر طبق ماده ۱۱۲۷ قانون مدنی زن می تواند از تمکین خاص امتناع کند
ماده ۱۱۲۷ قانون مدنی – « هرگاه شوهر بعد از عقد مبتلا به یکی از امراض مقاربتی گردد زن حق خواهد داشت که از نزدیکی با او امتناع نماید و امتناع مزبور مانع حق نفقه نخواهد بود».
2- استناد به حق حبس برای زوجه باکره به شرطی که تمکین عام نکرده باشد
3- زن ثابت کند که بودن او در منزل شوهر موجب خوف ضرر بدنی، مالی و یا شرافتی برای زوجه است
ماده ۱۱۱۵ قانون مدنی– «اگر بودن زن با شوهر در یک منزل متضمن خوف ضرر بدنی یا مالی یا شرافتی برای زن باشد زن می تواند مسکن علیحده اختیار کند و در صورت ثبوت مظنه ضرر مزبور محکمه حکم بازگشت به منزل شوهر نخواهد داد و مادام که زن در بازگشتن به منزل مزبور معذور است نفقه برعهده شوهر خواهدبود».
4- عدم تهیه منزل مناسب و در شان زوجه
دلایل رد دادخواست الزام به تمکین زن می تواند یکی از موارد ذیل باشد:
۱ – مرد مسکن مورد نیاز برای شروع یا ادامه زندگی مشترک را فراهم ننموده است و یا اثاثیه لازم برای زندگی مشترک را تهیه ننموده یا در شأن زوجه نباشد. در چنین مواردی در واقع خود مرد هم تمایل به تمکین زوجه ندارد و فقط برای بدست آوردن مزایای آن به تعبیری تله تمکین را به پا می کند. اما باید توجه داشت این دادخواست مستلزم تهیه مسکن و اثاثیه متناسب با شان زوجه است.
۲ – زن اگر بتواند ثابت کند عدم تمکین او به دلیل سوء رفتار و سوء معاشرت زوج می باشد مثل ضرب و جرح، اعتیاد شدید، مصرف بی رویه الکل، توهین، تهدید و … دادخواست شوهر رد می شود.
۳ – استفاده از حق حبس زوجه باکره هم از دلایل موجه عدم تمکین است.
۴ – توانایی نپرداختن نفقه زوجه و همچنین نپرداختن نفقه زن نیز می تواند از دلایل موجه باشد.
۵ – اگر زن بتواند ثابت کند که زوج صوری دادخواست داده و در عمل علاقه ای به ادامه زندگی و همسر ندارد، می تواند از دلایلی باشد که موجب رد دادخواست الزام به تمکین شود. مثلا شوهر در پیامک های زیادی که به زوجه داده بود علاوه بر توهین، نوشته بود که زوجه را دوست ندارد و قصد ازدواج با شخص دیگری را دارد و… با ارائه مدارک فوق به قاضی محترم شعبه در جلسه رسیدگی و البته تایید زوج که از تلفن همراه او بوده است، مشخص شد که در واقع شوهر تمایلی به بازگشت زوجه گو زندگی مشترک ندارد.
۶- دعوی تمکین از پرونده هایی محسوب نمی شود که مشمول اعتبار امر مختومه شود به زبان ساده رد شدن دعوی مرد باعث نمی شود که زوج نتواند مجدداً دادخواست تمکین بدهد. ولی اگر دلیل رد دادخواست که جهت آن در رای ذکر شده از بین نرود، دوباره دادخواست تمکین دادن زوج بی فایده خواهد بود. مگر اینکه دلیل جدیدی ارائه شود. مثال: رد شدن دعوی تمکین شوهر به دلیل نداشتن مسکن بوده و بدیهی است که اگر زوج مسکن تهیه کند دوباره می تواند دادخواست مجدد بدهد.
نکته مهم قضایی:
درست است که نفقه فرع تمکین است ولی در رویه قضایی تا زمانی که رای قطعی صادر نشده زوجه در دادخواست مطالبه نفقه موفق میشود برای دادخواست تمکین، تهیه مسکن و وسایل ضروری متعارف زندگی با شوهر است.
