پرامپت نویسی حقوقی چیست و چگونه باید باشد؟

تاریخ ارسال : 1404/09/24

پرامپت‌نویسی حقوقی یعنی نوشتن دستورها و پرسش‌های دقیق، ساختارمند و حقوقی برای استفاده از هوش مصنوعی (مثل ChatGPT) به‌منظور تحلیل مسائل حقوقی، تنظیم متون حقوقی، تحقیق قوانین و رویه‌ها یا شبیه‌سازی استدلال‌های حقوقی.

پرامپت‌نویسی حقوقی چیست؟

در پرامپت‌نویسی حقوقی، شما به‌جای سؤال‌های کلی، مسئله حقوقی را با زبان تخصصی، هدف مشخص و قیود دقیق بیان می‌کنید تا خروجی:

• منطبق با قانون باشد
• از ابهام و خطای حقوقی دوری کند
• قابل استناد و کاربردی باشد (در حد کمک پژوهشی، نه جایگزین وکیل)

ویژگی‌های یک پرامپت حقوقی خوب

۱. تعیین نقش (Role)

ابتدا مشخص کنید هوش مصنوعی در چه نقشی پاسخ دهد:

«در نقش یک وکیل پایه یک دادگستری ایران…»

«در نقش مشاور حقوقی شرکت‌های تجاری…»

۲. مشخص کردن حوزه حقوقی

دقیقاً بگویید موضوع مربوط به کدام شاخه است:

• حقوق مدنی
• حقوق کیفری
• حقوق تجارت
• حقوق کار
• حقوق خانواده
• آیین دادرسی مدنی/کیفری

مثال: «موضوع مربوط به فسخ قرارداد در حقوق مدنی ایران است…»

۳. ذکر نظام حقوقی و منبع قانون

حتماً مشخص کنید:

• حقوق ایران، فرانسه، اتحادیه اروپا، کامن‌لا
• استناد به قانون، رأی وحدت رویه، دکترین

مثال: «بر اساس قانون مدنی ایران و رویه قضایی دیوان عالی کشور…»

۴. ارائه دقیق فرض مسئله (Facts)

حقایق را:

• کوتاه
• بدون ابهام
• بدون تحلیل شخصی

بنویسید، نه نتیجه‌گیری.

❌ بد: «قرارداد ناعادلانه بوده»

✅ خوب: «قراردادی در تاریخ ۱۴۰۲/۳/۱ میان الف و ب منعقد شده که شرط وجه التزام ۵ برابر اصل تعهد دارد…»

۵. تعیین خروجی مورد انتظار

بگویید دقیقاً چه می‌خواهید:

• تحلیل حقوقی
• تنظیم دادخواست
• نگارش لایحه
• جدول مقایسه‌ای
• استدلال موافق و مخالف

مثال: «تحلیل حقوقی امکان ابطال شرط را در قالب ۳ بند ارائه کن.»

۶. تعیین سطح و محدودیت

• خلاصه یا مفصل؟
• همراه با مواد قانونی؟
• بدون توصیه عملی؟

مثال: «پاسخ صرفاً تحلیلی باشد و از ارائه توصیه قضایی خودداری شود.»

نمونه پرامپت حقوقی استاندارد

«در نقش وکیل متخصص حقوق قراردادها در نظام حقوقی ایران، با استناد به قانون مدنی و رویه قضایی، تحلیل کن آیا شرط وجه التزام نامتعارف درج‌شده در قرارداد فروش مورخ ۱۴۰۲/۵/۱۰ بین فروشنده و خریدار قابل ابطال است یا خیر. پاسخ را به‌صورت تحلیلی، همراه با ذکر مواد قانونی مرتبط و در ۴ بند ارائه بده.»

اشتباهات رایج در پرامپت‌نویسی حقوقی

• سؤال‌های کلی و مبهم
• مشخص نکردن نظام حقوقی
• ترکیب نظر شخصی با واقعیت
• درخواست «حکم قطعی» به‌جای تحلیل
• نادیده گرفتن محدودیت‌های هوش مصنوعی

کاربردهای رایج پرامپت‌نویسی حقوقی

• پیش‌نویس قرارداد و لایحه
• تحلیل اولیه پرونده
• خلاصه قوانین و آراء
• آموزش دانشجویان حقوق
• شبیه‌سازی استدلال طرفین دعوا

محمدحسین دری (قاضی سابق دادگستری - متخصص هوش مصنوعی ‌و پرامپت نویسی)